Woonstvergoeding berekenen bij scheiding

Als koppel bezitten jullie de woning vaak samen, elk voor de helft. Na een scheiding verandert het eigendom niet meteen: tot de woning verkocht of aan één van jullie toegewezen wordt, blijven jullie samen eigenaar. Dat noemen we een onverdeeldheid.

Blijft één ex-partner alleen in het huis wonen, dan gebruikt die persoon iets wat voor de helft van de ander is. De vertrekkende partner betaalt intussen misschien elders huur, terwijl zijn of haar deel van de woning niets opbrengt. De woonstvergoeding, ook bezettingsvergoeding genoemd, gladt dat onevenwicht uit. Het is geen boete en geen alimentatie. Het is gewoon een billijke vergoeding voor het exclusieve gebruik van een goed dat jullie samen bezitten.

De regels hierover staan in het Belgische Burgerlijk Wetboek (onder meer artikel 3.69 en 3.71, vroeger artikel 577-2 van het oud Burgerlijk Wetboek). Het gaat om federaal burgerlijk recht, dus de basisprincipes zijn dezelfde in Vlaanderen, Wallonië en Brussel.

De vergoeding komt in beeld zodra aan drie voorwaarden voldaan is: jullie zijn samen eigenaar van de woning, jullie leven niet meer samen, en één van jullie gebruikt de woning voortaan alleen. Wie samen blijft wonen, of wie de woning na de breuk allebei leeg laat staan, zit in een andere situatie.

Belangrijk: het gaat om het exclusieve gebruik, niet om wie er op papier eigenaar is. Ook wettelijk samenwonenden die samen een huis bezitten, kunnen dus met een woonstvergoeding te maken krijgen wanneer één van hen na de breuk in het huis blijft.

Een veelgehoord misverstand is dat de vergoeding altijd loopt vanaf de dag dat iemand vertrekt. Dat klopt niet automatisch, en het startmoment hangt af van je situatie. Daarover gaat de volgende sectie.

Het startmoment is een belangrijk detail, want het bepaalt over hoeveel maanden er gerekend wordt.

Bij gehuwden geldt als principe dat de woonstvergoeding loopt vanaf het inleiden van de echtscheidingsprocedure, en dus niet automatisch vanaf de dag dat één van beiden het huis verliet. De maanden tussen het feitelijke vertrek en de start van de procedure tellen in principe niet mee, tenzij anders overeengekomen of beslist.

Bij samenwonenden ligt de klemtoon eerder op de datum van de feitelijke scheiding, het moment waarop jullie effectief uit elkaar gaan.

Jullie kunnen samen een andere startdatum afspreken, en bij onenigheid kan de rechter of de notaris die datum vastleggen. De vergoeding loopt door zolang de ene ex alleen in de woning woont, tot de woning verkocht of definitief verdeeld is. Omdat de exacte startdatum vaak het verschil maakt van enkele duizenden euro's, is dit een punt om zwart op wit te laten bevestigen door je eigen advocaat of notaris.

De berekening vertrekt van de huurwaarde: wat zou deze woning per maand opbrengen als je ze zou verhuren op de private huurmarkt? Die huurwaarde bepalen jullie in onderling overleg, of jullie laten ze vaststellen door de notaris of een deskundige, vaak een landmeter-expert.

Omdat elke ex-partner voor de helft eigenaar is, komt de woonstvergoeding in de praktijk neer op de helft van die huurwaarde. Wie blijft wonen, vergoedt met andere woorden het deel van de woning dat aan de ander toebehoort. De formule ziet er zo uit:

Woonstvergoeding per maand = helft van de maandelijkse huurwaarde

De vergoeding wordt zelden maand na maand overgeschreven. Meestal wordt het totaalbedrag verrekend bij de vereffening en verdeling, het moment waarop de notaris alle rekeningen tussen jullie afsluit. Vaak wordt de vergoeding daarbij afgezet tegen andere posten, zoals de afbetaling van de hypothecaire lening die de blijvende partner in die periode alleen droeg. Dat maakt de eindafrekening soms complexer dan de kale formule doet vermoeden.

Stel: jullie woning zou op de huurmarkt ongeveer 1.200 euro per maand opbrengen. Anna blijft na de scheiding in het huis wonen, Bram vertrekt.

• Huurwaarde: 1.200 euro per maand
• Helft van de huurwaarde: 600 euro per maand
• Anna gebruikt de woning gedurende 18 maanden alleen, tot de verkoop

De woonstvergoeding die Anna aan Bram verschuldigd is, komt in dit voorbeeld neer op 600 euro x 18 maanden = 10.800 euro. Dat bedrag wordt niet los uitbetaald, maar verrekend in de eindafrekening bij de notaris. Betaalde Anna in diezelfde periode bijvoorbeeld de volledige hypotheeklast alleen, dan kan een deel daarvan tegenover de woonstvergoeding worden gezet.

Dit is een vereenvoudigd voorbeeld met ronde cijfers, bedoeld om het mechanisme te tonen. De echte huurwaarde, de exacte startdatum en de verrekening met andere kosten bepalen samen het uiteindelijke bedrag. Reken dus nooit blind met deze cijfers voor je eigen situatie.

Een woonstvergoeding lijkt op papier eenvoudig, maar in de praktijk hangt veel af van details: de juiste huurwaarde, de startdatum, de looptijd en de manier waarop alles verrekend wordt met de lening en andere kosten. Net omdat een scheiding emotioneel al zwaar weegt, loont het om die cijfers rustig en correct te laten uitwerken.

Deze gids geeft je algemene, feitelijke uitleg over de Belgische regels, maar is geen juridisch of fiscaal advies. Voor je concrete situatie ga je best langs bij je eigen notaris, advocaat of boekhouder. Zij kennen jullie dossier en kunnen de vergoeding correct berekenen en vastleggen.

Denken jullie eraan om de woning te verkopen om de scheiding financieel af te ronden? Dan helpen wij je verder. Wij zijn een neutrale vergelijker en kopen zelf geen huizen. Via onze gratis vergelijker leg je je woning voor aan verschillende opkopers, zodat je snel en zonder gedoe zicht krijgt op wat je huis waard is.